Οι πυρκαγιές έκτης γενιάς, το ασφαλιστικό κενό και το πραγματικό κόστος της καθυστερημένης πρόληψης για την Ελλάδα και την Ευρώπη
30 Ιουλίου 2026
Οι πυρκαγιές που σαρώνουν την Ευρώπη δεν είναι πλέον ένα ακραίο γεγονός που διακόπτει προσωρινά την κανονικότητα. Μετατρέπονται σε επαναλαμβανόμενο οικονομικό κίνδυνο, ο οποίος πλήττει περιουσίες, υποδομές, τουρισμό, αγροτική παραγωγή και δημόσια υγεία. Στις 29 Ιουλίου η επικεφαλής του ευρωπαϊκού Κέντρου Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών προειδοποίησε ότι, μετά τη Γαλλία και την Ισπανία, ο κίνδυνος μετακινείται προς την Ελλάδα, την Ιταλία και την κεντρική Ευρώπη. Η προειδοποίηση δεν είναι θεωρητική, αλλά στηρίζεται στον συνδυασμό υψηλών θερμοκρασιών, ξηρασίας, ανέμων και περιορισμένων βροχοπτώσεων.
Τα επιβεβαιωμένα στοιχεία δείχνουν την κλίμακα της μεταβολής. Μέχρι τις 22 Ιουλίου είχαν καταγραφεί 1.254 πυρκαγιές στην Ευρώπη, ενώ η καμένη έκταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη ξεπεράσει τα 250.000 εκτάρια, περίπου όσο το Λουξεμβούργο. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τις φωτιές υπολογίζονταν σε περισσότερους από 8,31 εκατομμύρια τόνους. Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι ο καπνός ταξιδεύει πολύ πέρα από τα μέτωπα και αυξάνει τον κίνδυνο αναπνευστικών και καρδιαγγειακών επιβαρύνσεων.
Η νέα πραγματικότητα περιγράφεται και με τον όρο πυρκαγιές έκτης γενιάς. Πρόκειται για μέτωπα τόσο μεγάλης έντασης, ώστε δημιουργούν δικά τους μετεωρολογικά φαινόμενα, όπως πυρονέφη, απότομες αλλαγές ανέμου και νέες εστίες. Όταν η φωτιά αποκτά τέτοια δυναμική, τα περισσότερα εναέρια και επίγεια μέσα περιορίζονται στην προστασία ανθρώπων και οικισμών. Επομένως, η αποκλειστική επένδυση στην καταστολή, όσο απαραίτητη και αν είναι, δεν αρκεί.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι μόνο οι ζημιές σε ακίνητα και υποδομές κοστίζουν στην Ένωση περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Ο λογαριασμός είναι στην πραγματικότητα μεγαλύτερος, επειδή περιλαμβάνει απώλεια εισοδήματος για επιχειρήσεις, αγρότες και δασοκτήμονες, ακυρώσεις στον τουρισμό, δαπάνες υγείας, αποκατάσταση δικτύων και υποβάθμιση οικοσυστημάτων. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η οικονομική δραστηριότητα συγκεντρώνεται έντονα σε παράκτιες και δασικές περιοχές, το κόστος αυτό μπορεί να επιβαρύνει ταυτόχρονα την ανάπτυξη και τον κρατικό προϋπολογισμό.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο λόγω του ασφαλιστικού κενού. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων, μόνο περίπου το ένα τέταρτο των ζημιών από φυσικές καταστροφές στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν ασφαλισμένο τις προηγούμενες δεκαετίες. Στην Ελλάδα το συνολικό ποσοστό κάλυψης για φυσικούς κινδύνους από το 1980 υπολογίζεται σε λιγότερο από 5%, ενώ το κενό είναι ιδιαίτερα υψηλό στις πυρκαγιές. Έτσι το κράτος μετατρέπεται σε ασφαλιστή τελευταίας καταφυγής, την ώρα που καλείται να χρηματοδοτήσει και την πρόληψη.
Η αναγκαία αλλαγή είναι πρωτίστως οικονομική και διοικητική. Καθαρισμός και ενεργή διαχείριση δασών, ζώνες προστασίας γύρω από οικισμούς, ανθεκτικότερα δίκτυα, αυστηρότεροι κανόνες δόμησης, έγκαιρη επιτήρηση και κίνητρα για επαρκή ασφάλιση πρέπει να αντιμετωπιστούν ως επενδύσεις και όχι ως δαπάνες που μπορούν να αναβληθούν.
Συμπερασματικά, η Ευρώπη δεν μπορεί να σβήσει με περισσότερα αεροπλάνα μια κρίση που ενισχύεται πριν ακόμη ξεσπάσει η πρώτη φλόγα. Για την Ελλάδα, η ουσιαστική ανθεκτικότητα απαιτεί να συνδεθούν η πολιτική προστασία, η χωροταξία, η ασφάλιση και η δημοσιονομική πολιτική σε ένα ενιαίο σχέδιο. Διαφορετικά, κάθε καλοκαίρι θα πληρώνουμε ακριβότερα την πρόληψη που δεν χρηματοδοτήσαμε τον χειμώνα.