Η Ελλάδα βρίσκεται τις τελευταίες ημέρες αντιμέτωπη με μία νέα, οργανωμένη μεταναστευτική πίεση, αυτή τη φορά με επίκεντρο την Κρήτη και προέλευση τη Λιβύη. Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες από κυβερνητικές πηγές και το Λιμενικό Σώμα, δεκάδες σκάφη –κυρίως μεγάλα αλιευτικά που μετατρέπονται πρόχειρα σε μέσα μεταφοράς ανθρώπων– αποπλέουν από τα λιβυκά παράλια με κατεύθυνση το νότιο άκρο της ελληνικής επικράτειας, μερικές φορές κατευθείαν προς τα νότια παράλια της Κρήτης. Οι ροές αυτές φαίνεται να τελούν υπό την ανοχή, αν όχι τη συνεργασία, παραστρατιωτικών και κρατικών δομών στη Λιβύη, με στόχο την άσκηση πολιτικής πίεσης προς την Ε.Ε., με την Ελλάδα ως πρώτο αποδέκτη.
Πιο συγκεκριμένα, η ελληνική κυβέρνηση αντέδρασε άμεσα, τόσο επιχειρησιακά όσο και πολιτικά, με σειρά μέτρων που σηματοδοτούν την πρόθεσή της να καταστήσει σαφές ότι η χώρα δεν θα επιτρέψει να μετατραπεί ξανά σε κύριο δίαυλο ανεξέλεγκτων μεταναστευτικών ροών. Στο επίκεντρο των αποφάσεων βρίσκεται η τρίμηνη αναστολή της διαδικασίας εξέτασης αιτήσεων ασύλου για όσους εισέρχονται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό, μια κίνηση που βασίζεται στο πλαίσιο εκτάκτων περιστάσεων και η οποία –σύμφωνα με τις αρμόδιες αρχές– στοχεύει στη διακοπή της προσδοκίας ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει πύλη προς την Ευρώπη.
Παράλληλα, έχουν ανακοινωθεί αυστηρότερα πρωτόκολλα υποδοχής, με περιορισμένη παροχή φιλοξενίας και σημαντικές αλλαγές ακόμα και στις συνθήκες καθημερινής διαβίωσης. Χαρακτηριστικό είναι το μέτρο που αφορά την αλλαγή του διατροφικού μενού στα κέντρα υποδοχής, όπου πλέον δεν προβλέπονται μενού με βάση τις προτιμήσεις των διακινούμενων, αλλά βασικά γεύματα χαμηλού κόστους. Η συμβολική αλλά και πρακτική αυτή αλλαγή εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο αποθάρρυνσης παραμονής των μεταναστών, προκειμένου να σταλεί το μήνυμα πως η Ελλάδα δεν αποτελεί βιώσιμη ή ελκυστική επιλογή εγκατάστασης.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, έχει ενισχυθεί η παρουσία του Λιμενικού και της Frontex στην περιοχή, ενώ κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επικοινωνίες με την Ε.Ε. για την ενεργοποίηση μηχανισμών επιστροφής και πίεσης προς τις λιβυκές αρχές. Στο ίδιο πλαίσιο, γίνονται διπλωματικές ενέργειες για την καταγραφή των ροών και την ταυτοποίηση των κυκλωμάτων διακίνησης, με στόχο τη διεθνοποίηση του προβλήματος.
Καταλήγοντας, μπορούμε να πούμε πως η αντίδραση της Ελλάδας σε αυτό το νέο μέτωπο του μεταναστευτικού είναι σκληρή, στοχευμένη και αποτρεπτική, σε μία προσπάθεια να αποφευχθεί η επανάληψη του 2015. Η κυβέρνηση επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να ανεχθεί ένα νέο κύμα εργαλειοποίησης ανθρώπων στα σύνορά της και ότι η χώρα παραμένει σε εγρήγορση, τόσο για την προστασία της κοινωνικής συνοχής όσο και για την επιβολή του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφαλείας.