Η πρόσφατη απόλυση της Liza Cook, μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED) από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, έχει προκαλέσει διεθνή ανησυχία και έντονες συζητήσεις γύρω από την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο αμερικανικό αλλά παγκόσμιο, καθώς η Fed αποτελεί τον πυρήνα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος και οι αποφάσεις της επηρεάζουν άμεσα τις αγορές, τα επιτόκια και τις ισορροπίες του παγκόσμιου χρέους. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η τοποθέτηση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, η οποία τόνισε ότι μια απώλεια της ανεξαρτησίας της Fed θα συνιστούσε σοβαρό κίνδυνο για τον κόσμο. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η απομάκρυνση διοικητών της Fed είναι θεσμικά και νομικά εξαιρετικά δύσκολη, καθώς το αμερικανικό Σύνταγμα και η σχετική νομοθεσία προβλέπουν θητείες με ισχυρές εγγυήσεις για να προστατευθεί η Τράπεζα από πολιτικές παρεμβάσεις.
Το ερώτημα βέβαια που ανακύπτει, είναι κατά πόσο οι κινήσεις του Τραμπ μπορούν πράγματι να οδηγήσουν σε θεσμική εκτροπή. Από τη μία πλευρά, η επίθεση στην ανεξαρτησία της Fed θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο, που θα έδινε το μήνυμα ότι ακόμη και οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να μετατραπούν σε εργαλεία πολιτικής σκοπιμότητας.
Πιο συγκεκριμένα, μια τέτοια εξέλιξη θα κλόνιζε την εμπιστοσύνη των αγορών, καθώς θα αμφισβητούνταν η ικανότητα της Fed να διαχειριστεί τον πληθωρισμό και τη νομισματική σταθερότητα με ανεξαρτησία και τεχνοκρατικά κριτήρια. Από την άλλη πλευρά, οι δηλώσεις της Λαγκάρντ υπενθυμίζουν ότι οι θεσμικές δικλίδες ασφαλείας στις ΗΠΑ είναι ισχυρές και δύσκολα μπορεί ένας πρόεδρος να αποκτήσει απόλυτο έλεγχο.
Παρ’ όλα αυτά, οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης απώλειας ανεξαρτησίας δεν θα περιορίζονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η ανατροπή των ισορροπιών θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε άλλες κεντρικές τράπεζες, οι οποίες θα έβλεπαν το κύρος τους να υπονομεύεται, ενδεχομένως ενθαρρύνοντας πολιτικούς ηγέτες ανά τον κόσμο να αμφισβητήσουν τον ρόλο τους.
Αυτό θα οδηγούσε σε αστάθεια στις αγορές συναλλάγματος, ακραίες διακυμάνσεις στα επιτόκια και πιθανή φυγή κεφαλαίων, στοιχεία που θα μπορούσαν να επιταχύνουν μια νέα οικονομική κρίση με χαρακτηριστικά κρίσης θεσμών.
Πρέπει να τονιστεί πως η αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής είναι θεμελιώδης για τη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος και η αποδυνάμωσή της θα είχε μακροχρόνιες συνέπειες.
Συμπερασματικά, η κίνηση του Ν. Τραμπ φανερώνει την πολιτική πίεση που δέχεται η Fed και αναδεικνύει την ανάγκη υπεράσπισης της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών ως θεμελιώδους πυλώνα της οικονομικής τάξης. Παρά το γεγονός ότι οι θεσμοί στις ΗΠΑ εξακολουθούν να προσφέρουν ισχυρά εμπόδια σε τέτοιες παρεμβάσεις, το ενδεχόμενο θεσμικής εκτροπής δεν παύει να αποτελεί μια πραγματική απειλή.
Αυτό σημαίνει πως αν η εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών υπονομευτεί, τότε οι συνέπειες θα ξεπεράσουν τα αμερικανικά σύνορα και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας και οικονομικής αστάθειας.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός