Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Έπειτα από μία δεκαπενταετία γεμάτη κρίσεις, δημοσιονομικές προσαρμογές, πανδημία, ενεργειακή αναταραχή και γεωπολιτικές εντάσεις, η χώρα φαίνεται να εισέρχεται σε μία περίοδο μεγαλύτερης σταθερότητας και ωριμότητας.
Η πρόσφατη εκτίμηση της Τράπεζας της Ελλάδος ότι μία ενδεχόμενη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει την ανάπτυξη και να επιταχύνει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο αισιοδοξίας, αλλά και προβληματισμού για το μέλλον.
Η σημασία μιας συμφωνίας στη Μέση Ανατολή υπερβαίνει τα στενά γεωπολιτικά όρια της περιοχής. Η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να επηρεάζεται σημαντικά από τις εξελίξεις στις αγορές ενέργειας και ιδιαίτερα από τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Μια σταθεροποίηση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και η οριστική αποκλιμάκωση των συγκρούσεων θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αύξηση της προσφοράς ενέργειας στις διεθνείς αγορές και σε σημαντική πτώση των τιμών.
Για την Ελλάδα, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους, μια τέτοια εξέλιξη θα λειτουργούσε πολλαπλασιαστικά. Το ενεργειακό κόστος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις επιχειρήσεις. Η μείωση των τιμών θα ανακούφιζε τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, θα ενίσχυε την κατανάλωση και θα βελτίωνε την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων.
Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι ακόμη και στο βασικό σενάριο η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με ρυθμούς κοντά στο 2% ετησίως μέχρι το 2028, σημαντικά υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Εάν όμως επιβεβαιωθεί το αισιόδοξο σενάριο ειρήνης στη Μέση Ανατολή, η ανάπτυξη μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω, φθάνοντας ή και ξεπερνώντας το 2,1% ετησίως.
Η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει ο βασικός κινητήρας της ελληνικής οικονομίας. Η αύξηση της απασχόλησης, η βελτίωση των μισθών και η σταδιακή ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στηρίζουν την εγχώρια ζήτηση. Παράλληλα, οι επενδύσεις συνεχίζουν να αυξάνονται χάρη στα ευρωπαϊκά κονδύλια, στη βελτίωση του τραπεζικού συστήματος και στην αυξημένη παρουσία ξένων επενδυτών στην ελληνική αγορά.
Οι εξαγωγές αποτελούν επίσης έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης. Η ελληνική ναυτιλία, ο τουρισμός, οι υπηρεσίες τεχνολογίας, η φαρμακοβιομηχανία και η αγροδιατροφή εμφανίζουν σημαντικές δυνατότητες επέκτασης σε διεθνείς αγορές. Η βελτίωση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τις εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας.
Ωστόσο, πίσω από τους θετικούς αριθμούς εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες. Η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας παραμένει χαμηλή σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, το παραγωγικό μοντέλο εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην κατανάλωση και στις υπηρεσίες, ενώ η βιομηχανική παραγωγή και η τεχνολογική καινοτομία δεν έχουν ακόμη αποκτήσει το απαιτούμενο βάρος.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το δημογραφικό πρόβλημα. Η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των γεννήσεων δημιουργούν πιέσεις στην αγορά εργασίας και στο ασφαλιστικό σύστημα. Πολλοί κλάδοι αντιμετωπίζουν ήδη ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης.
Ταυτόχρονα, η χαμηλή αγοραστική δύναμη πολλών νοικοκυριών εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Παρότι οι μισθοί αυξάνονται, ο πληθωρισμός των τελευταίων ετών έχει διαβρώσει σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος. Το πρόβλημα της στέγασης γίνεται ολοένα και πιο έντονο, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου οι τιμές των ακινήτων και των ενοικίων αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τα εισοδήματα.
Η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας. Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, η Ελλάδα και συνολικά η Ευρώπη θα πρέπει να συνεχίσουν τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση, διασυνδέσεις και ενεργειακές υποδομές. Η ενεργειακή αυτονομία δεν αποτελεί μόνο οικονομική ανάγκη αλλά και ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Παράλληλα, η χώρα καλείται να επιταχύνει μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση, τη μείωση της γραφειοκρατίας και τη σταθερότητα του φορολογικού συστήματος. Οι επενδυτές εξακολουθούν να θεωρούν ότι οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις και στις δικαστικές διαδικασίες αποτελούν από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανάπτυξη.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, της ψηφιακής τεχνολογίας και της καινοτομίας. Η Τράπεζα της Ελλάδος υπογραμμίζει ότι οι επενδύσεις σε άυλο κεφάλαιο, έρευνα και προηγμένες τεχνολογίες μπορούν να αποτελέσουν τον βασικό μοχλό αύξησης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας κατά την επόμενη δεκαετία.
Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα σημαντικό πλεονέκτημα που δεν είχε κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους: πολιτική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των αγορών δημιουργούν ένα πιο ασφαλές περιβάλλον για επενδύσεις και ανάπτυξη.
Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι μια διαρκής συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένας σημαντικός εξωτερικός καταλύτης για την ελληνική οικονομία, μειώνοντας το ενεργειακό κόστος, περιορίζοντας τον πληθωρισμό και ενισχύοντας την ανάπτυξη.
Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση για την Ελλάδα δεν βρίσκεται μόνο στις διεθνείς εξελίξεις αλλά κυρίως στην ικανότητά της να αξιοποιήσει τη σημερινή συγκυρία για να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες και να μετασχηματίσει το παραγωγικό της μοντέλο.
Σε κάθε περίπτωση, εάν οι μεταρρυθμίσεις συνεχιστούν, οι επενδύσεις κατευθυνθούν σε παραγωγικούς τομείς και η χώρα εκμεταλλευθεί αποτελεσματικά τους ευρωπαϊκούς πόρους, η επόμενη δεκαετία μπορεί να αποτελέσει την πιο δυναμική περίοδο οικονομικής σύγκλισης και βιώσιμης ανάπτυξης από την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη.