Πρόσφατα ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου εμφανίστηκαν από κοινού και ανακοίνωσαν μια αμερικανο-ισραηλινή πρωτοβουλία που, όπως παρουσιάστηκε, στοχεύει στην άμεση λήξη του πολυετούς και αιματοβαμμένου πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας.
Κατά την κοινή τους συνέντευξη Τραμπ έθεσε ξεκάθαρο χρονικό τελεσίγραφο προς τη Χαμάς οι ανακοινώσεις μιλούν για απαίτηση αποδοχής μέσα σε 72 ώρες, όπως προειδοποίησε, το Ισραήλ θα προχωρήσει σε σφοδρότερες στρατιωτικές ενέργειες με στόχο την πλήρη εξάλειψη της οργάνωσης μια ρητορική που ανέβασε εκ νέου την ένταση και τον κίνδυνο άμεσων επιπτώσεων στην καθημερινή ζωή των πολιτών της Γάζας.
Το σχέδιο που παρουσίασαν οι δύο ηγέτες περιλαμβάνει σειρά βημάτων που συνδυάζουν ταχεία ανταλλαγή ομήρων, προσωρινή διακοπή μαχών και σταδιακή μεταβίβαση αρμοδιοτήτων ασφάλειας και διοίκησης σε ένα διεθνές όργανο τεχνοκρατών.
Κεντρικό στοιχείο είναι η απαίτηση για την απελευθέρωση όλων των αιχμαλώτων εντός πολύ σύντομου χρονικού περιθωρίου, ενώ παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία ενός «συμβουλίου ειρήνης» ή διοικητικού συμβουλίου που θα αναλάβει την προσωρινή διακυβέρνηση και τον συντονισμό της αποκατάστασης και της ασφάλειας στη Λωρίδα της Γάζας. Στο κείμενο του σχεδίου γίνεται λόγος για σταδιακό και ελεγχόμενο στρατιωτικό βήμα προς τα πίσω από περιοχές που έχει καταλάβει ο ισραηλινός στρατός, με προϋπόθεση την εγκαθίδρυση και την ανάληψη καθηκόντων από δυνάμεις και φορείς που θα εγγυώνται την ασφάλεια.
Όπως αναφέρθηκε, το συμβούλιο ειρήνης θα έχει τεχνοκρατικό προσανατολισμό και, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, θα τελεί υπό αμερικανική ηγεσία με επιτελικό ρόλο που ανέλαβαν να έχουν ο ίδιος ο Τραμπ και γνωστά διεθνή πρόσωπα που προσκλήθηκαν για να συμμετάσχουν, μεταξύ των οποίων έχει αναφερθεί το όνομα του πρώην βρετανού πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται επίσης η συγκρότηση μιας προσωρινής διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης, η οποία θα χρηματοδοτηθεί και θα στελεχωθεί από αραβικές και άλλες χώρες της περιοχής και της διεθνούς κοινότητας, με αρμοδιότητα την εποπτεία της αποχώρησης των μαχητικών ομάδων, την εκπαίδευση και ανάπτυξη τοπικών δυνάμεων ασφάλειας και την υποστήριξη ανθρωπιστικών και αναπτυξιακών εργασιών.
Στο μέτωπο της διεθνούς στήριξης, πολλές πρωτεύουσες δήλωσαν επιφύλαξη αλλά και προθυμία να συζητήσουν τον ρόλο τους σε ένα τέτοιο σχέδιο. Χώρες όπως το Κατάρ, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες ανατολικές και μουσουλμανικές χώρες αναφέρθηκαν ως πιθανοί συμμετέχοντες ή υποστηρικτές στην παροχή πολιτικής και πρακτικής βοήθειας, αν και σε μερικές περιπτώσεις υπάρχει έντονη ανησυχία για το πολιτικό κόστος που θα έχουν αυτές οι χώρες, ειδικά αν κληθούν να αναλάβουν ρόλους που μπορεί να θεωρηθούν ως στήριξη των ισραηλινών ασφαλιστικών στόχων.
Παράλληλα, η διεθνής κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών κρατών και διεθνών οργανισμών, παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις και τις επιλογές που θα ανακοινωθούν για την επιχειρησιακή εφαρμογή.
Ένα κρίσιμο και συζητημένο στοιχείο της πρότασης είναι η απουσία ρητής αναφοράς στη δημιουργία ενός άμεσου, ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στη φάση αυτή. Το σχέδιο, όπως παρουσιάστηκε, στοχεύει πρώτα σε μια άμεση αποκλιμάκωση, αποκατάσταση ασφάλειας και στήριξη θεσμών στην Γάζα μέσα από ένα διεθνές, προσωρινό πλαίσιο διοίκησης και αποκατάστασης και αφήνει το μείζον ζήτημα της πολιτικής λύσης και της κρατικής οντότητας για στάδια μελλοντικά ή για διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν σε μεταγενέστερο χρόνο.
Αυτή η επιλογή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις και ανησυχία από εκείνους που θεωρούν πως χωρίς πολιτική λύση και σαφείς εγγυήσεις για αυτοδιάθεση δεν μπορεί να εξασφαλιστεί μόνιμη ειρήνη.
Συνοψίζοντας, το σχέδιο που παρουσίασαν χθες Τραμπ και Νετανιάχου στοχεύει στην ταχεία παύση των εχθροπραξιών και στην προσωρινή σταθεροποίηση της Γάζας μέσω διεθνούς τεχνοκρατικού πλαισίου και μιας δύναμης σταθεροποίησης με ευρεία, αλλά επιφυλακτική, διεθνή στήριξη.
Σε κάθε περίπτωση το αυστηρό τελεσίγραφο προς τη Χαμάς και η έμφαση στην άμεση απελευθέρωση ομήρων θέτουν πολιτικά και στρατιωτικά διλήμματα, ενώ η έλλειψη άμεσης πρόβλεψης για παλαιστινιακό κράτος υπογραμμίζει πως, ακόμη και αν επιτευχθεί προσωρινή ανακωχή, το πιο δύσκολο μέρος της λύσης η μόνιμη πολιτική διευθέτηση παραμένει ανοικτό και πιθανόν πιο περίπλοκο από κάθε τελεσίγραφο.