Η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα και τα κριτήρια ESG βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Παρά τις φωνές που υποστηρίζουν ότι το ενδιαφέρον για το ESG μειώνεται ή ότι οι επιχειρήσεις αρχίζουν να απομακρύνονται από τις σχετικές στρατηγικές, η πραγματικότητα δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Αυτό που αλλάζει δεν είναι η σημασία της βιωσιμότητας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ενσωματώνεται στην οικονομία και στη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Η βιωσιμότητα παύει σταδιακά να αποτελεί ένα επικοινωνιακό αφήγημα ή μια γενική εταιρική δέσμευση και μετατρέπεται σε ένα αυστηρό, μετρήσιμο και επιχειρησιακά κρίσιμο πλαίσιο που επηρεάζει άμεσα την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τις συνεργασίες, τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς και τελικά την ίδια τη βιωσιμότητα μιας επιχείρησης μέσα στην αγορά.
Η Ευρώπη πράγματι επιχειρεί ορισμένες απλοποιήσεις σε νομοθεσίες όπως η CSRD και η CSDDD, ωστόσο αυτή η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι το ESG υποχωρεί. Αντίθετα, αποδεικνύει ότι το ευρωπαϊκό οικοσύστημα προσπαθεί να περάσει από μια περίοδο υπερβολικής πολυπλοκότητας σε ένα πιο λειτουργικό και αποδοτικό μοντέλο εφαρμογής.
Παράλληλα, νέες νομοθεσίες που σχετίζονται με την πράσινη παραπλάνηση, τη διαφάνεια προϊόντων, τις συσκευασίες και την κυκλική οικονομία δημιουργούν ένα νέο, ακόμη πιο απαιτητικό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις. Η κατεύθυνση είναι σαφής. Η βιωσιμότητα δεν αποδυναμώνεται αλλά εισέρχεται σε μια πιο ώριμη φάση, όπου το ζητούμενο δεν είναι πλέον οι γενικές δηλώσεις προθέσεων αλλά η αποδεδειγμένη δυνατότητα μιας εταιρείας να λειτουργεί υπεύθυνα, ανθεκτικά και με διαφάνεια.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα βρίσκονται μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας. Για χρόνια πολλές ΜμΕ θεωρούσαν ότι τα ESG κριτήρια αφορούν κυρίως τις μεγάλες πολυεθνικές ή τις εισηγμένες εταιρείες.
Σήμερα όμως η πραγματικότητα αλλάζει ραγδαία. Οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι τράπεζες μεταφέρουν πλέον τις απαιτήσεις βιωσιμότητας σε ολόκληρη την εφοδιαστική τους αλυσίδα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια μικρή ελληνική εταιρεία που συνεργάζεται με έναν μεγάλο οργανισμό, συμμετέχει σε διαγωνισμούς ή επιδιώκει χρηματοδότηση, καλείται να αποδείξει ότι διαθέτει βασικές πολιτικές περιβάλλοντος, κοινωνικής ευθύνης, διακυβέρνησης, ασφάλειας πληροφοριών και κανονιστικής συμμόρφωσης.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει βαθιά την ελληνική οικονομία. Οι επιχειρήσεις που θα επενδύσουν έγκαιρα σε διαδικασίες, διαφάνεια, πιστοποιήσεις, ανθρώπινο δυναμικό και βιώσιμες πρακτικές θα αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Θα έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, καλύτερες πιθανότητες συμμετοχής σε δημόσιους και ιδιωτικούς διαγωνισμούς, ενισχυμένη εμπιστοσύνη από πελάτες και επενδυτές και ισχυρότερη ανθεκτικότητα απέναντι στις συνεχείς μεταβολές της αγοράς. Αντίθετα, όσες επιχειρήσεις αντιμετωπίσουν τη βιωσιμότητα ως μια προσωρινή τάση ή ως μία καθαρά γραφειοκρατική υποχρέωση, ενδέχεται σταδιακά να βρεθούν εκτός σημαντικών συνεργασιών και δικτύων αξίας.
Η μετάβαση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας. Η ενσωμάτωση των ESG κριτηρίων μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός εκσυγχρονισμού, βελτίωσης της παραγωγικότητας και ενίσχυσης της εξωστρέφειας. Ταυτόχρονα, μπορεί να βοηθήσει τη χώρα να προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις, να βελτιώσει τη διεθνή της εικόνα και να δημιουργήσει ένα πιο σταθερό και ανθεκτικό επιχειρηματικό περιβάλλον σε μια εποχή γεωπολιτικών, ενεργειακών και οικονομικών αβεβαιοτήτων.
Τα δεδομένα δείχνουν ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Σύμφωνα με τη διεθνή έρευνα Sustainable Signals της Morgan Stanley, η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων παγκοσμίως θεωρεί πλέον τη βιωσιμότητα βασικό παράγοντα δημιουργίας μακροπρόθεσμης αξίας, ενώ όλο και περισσότερες εταιρείες δηλώνουν ότι μπορούν να μετρήσουν με σαφήνεια την απόδοση των επενδύσεων ESG. Αυτό αποδεικνύει ότι η βιωσιμότητα παύει να είναι θεωρητική συζήτηση και μετατρέπεται σε επιχειρησιακό και οικονομικό εργαλείο στρατηγικής σημασίας.
Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε ότι η βιωσιμότητα δεν βρίσκεται σε φάση υποχώρησης αλλά σε φάση μετάβασης προς ένα πολύ πιο απαιτητικό και ώριμο μοντέλο λειτουργίας.
Τα ESG κριτήρια θα επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τη χρηματοδότηση, τις συνεργασίες, την πρόσβαση στις αγορές και τη συνολική ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Τέλος, για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η επόμενη περίοδος δεν θα είναι απλώς μια εποχή συμμόρφωσης αλλά μια περίοδος στρατηγικών αποφάσεων που θα καθορίσουν ποιες εταιρείες θα εξελιχθούν, ποιες θα αντέξουν και ποιες θα μείνουν πίσω σε μια οικονομία που αλλάζει ταχύτατα.