Η ΚΡΙΣΗ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΔΟΚΙΜΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ
Η Άγκυρα χρειάστηκε λίγες ώρες για να μετατρέψει μια κρίση επενδυτικών κεφαλαίων σε δοκιμασία αξιοπιστίας για ολόκληρη την τουρκική αγορά. Η κεντρική τράπεζα άνοιξε τη στρόφιγγα της ρευστότητας, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς πάγωσε συναλλαγές και διέταξε εκκαθαρίσεις, ενώ το χρηματιστήριο ανέκαμψε μετά τη μεγάλη πτώση. Η φωτιά περιορίστηκε. Το ερώτημα όμως παραμένει: ποιος θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αποταμιευτών όταν η έξοδος από ένα fund αποδεικνύεται δυσκολότερη από την είσοδο;
Τα επιβεβαιωμένα γεγονότα είναι ασυνήθιστα σε κλίμακα. Στις 17 Σεπτεμβρίου η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ανέστειλε τις συναλλαγές κεφαλαίων επτά εταιρειών διαχείρισης και αποφάσισε την εκκαθάριση 130 funds. Σύμφωνα με το Reuters, τα επηρεαζόμενα κεφάλαια αντιστοιχούσαν σε περιουσιακά στοιχεία 891 δισ. λιρών και περίπου 353.000 επενδυτές. Η κεντρική τράπεζα αύξησε τη χρηματοδότηση μέσω συμφωνιών επαναγοράς στα 300 δισ. λίρες, ενώ το ελάχιστο περιθώριο διατήρησης για συναλλαγές με πίστωση μειώθηκε προσωρινά από 35% σε 20%.
Η παρέμβαση πέτυχε το άμεσο ζητούμενο. Ο βασικός δείκτης της Κωνσταντινούπολης ανέκτησε περίπου 3% την Πέμπτη, αφού είχε χάσει σχεδόν 8% νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα. Προηγήθηκαν, σύμφωνα με τους Financial Times, αποσύρσεις περίπου ενός δισ. δολαρίων από ιδιώτες επενδυτές και αδυναμία ορισμένων κεφαλαίων να ικανοποιήσουν αιτήματα εξαγοράς. Η επίσημη Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας χαρακτήρισε τα προβλήματα μεμονωμένα και διαχειρίσιμα και δήλωσε ότι δεν διαπιστώνει ευρύ συστημικό κίνδυνο.
Η ανάλυση, ωστόσο, δείχνει έναν κλασικό μηχανισμό μετάδοσης. Ορισμένα funds είχαν συγκεντρώσει μεγάλες θέσεις σε μετοχές χαμηλής εμπορευσιμότητας, ακόμη και σε εταιρείες συνδεδεμένες με τους ίδιους επιχειρηματικούς κύκλους. Όταν οι επενδυτές ζήτησαν τα χρήματά τους, οι διαχειριστές δεν μπορούσαν να πουλήσουν γρήγορα αυτά τα χαρτιά χωρίς να συντρίψουν τις τιμές. Αναγκάστηκαν έτσι να ρευστοποιήσουν πιο εμπορεύσιμες συμμετοχές, μεταφέροντας την πίεση στον ευρύτερο δείκτη. Πρόκειται για αναντιστοιχία ρευστότητας: καθημερινή υπόσχεση εξόδου απέναντι σε περιουσιακά στοιχεία που δεν μπορούν να γίνουν μετρητά καθημερινά.
Το δεύτερο μέτωπο αφορά την εποπτεία. Η αρχή υπέβαλε ποινικές καταγγελίες κατά 38 προσώπων και επέβαλε διετείς απαγορεύσεις συναλλαγών για καταγγελλόμενη χειραγώγηση τριών μετοχών. Τέσσερα υψηλόβαθμα στελέχη εταιρειών διαχείρισης συνελήφθησαν, χωρίς αυτό να προδικάζει ποινική ενοχή. Οι κινήσεις δείχνουν αποφασιστικότητα, αλλά εγείρουν και το δύσκολο ερώτημα γιατί οι συγκεντρωμένες θέσεις, οι αποτιμήσεις σε ρηχές μετοχές και οι πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων δεν αντιμετωπίστηκαν πριν χρειαστούν μαζικές εκκαθαρίσεις.
Η συγκυρία βαραίνει περισσότερο το επεισόδιο. Η Τουρκία προσπαθεί να αποδείξει ότι επέστρεψε σε αυστηρότερη και προβλέψιμη οικονομική πολιτική, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός και το κόστος χρήματος πιέζει επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Σε αυτό το περιβάλλον, μια κρίση που ξεκινά από την ποιότητα της διαχείρισης μπορεί εύκολα να διαβρώσει την αξιοπιστία της αγοράς. Η ρευστότητα της κεντρικής τράπεζας αγοράζει χρόνο, δεν υποκαθιστά τη διαφάνεια, την ανεξάρτητη αποτίμηση και τα πραγματικά όρια συγκέντρωσης.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Άγκυρα απέτρεψε έναν ανεξέλεγκτο πανικό, όχι όμως και την κρίση εμπιστοσύνης που τον προκάλεσε. Η ασφαλής εκκαθάριση των funds και η προστασία των επενδυτών είναι το πρώτο τεστ. Το δυσκολότερο θα είναι να αποδειχθεί ότι οι κανόνες εφαρμόζονται πριν δημιουργηθεί η φούσκα και όχι αφού σπάσει. Για την τουρκική οικονομία, η επόμενη συνεδρίαση του χρηματιστηρίου έχει μικρότερη σημασία από την επόμενη απόφαση του επόπτη.