Τα αιτήματα του κλάδου του καφέ προς τον πρωθυπουργό για μείωση ή κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) επανήλθαν δυναμικά, με επίσημη επιστολή της Ελληνικής Ένωσης Καφέ ενόψει των κυβερνητικών εξαγγελιών στη ΔΕΘ. Η Ένωση υπογραμμίζει ότι ο ΕΦΚ, που επιβλήθηκε την 1/1/2017, επιβαρύνει την τελική τιμή σε μια περίοδο που οι διεθνείς τιμές βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα δεκαετιών, ζητώντας ρητά κατάργηση ή τουλάχιστον σημαντική μείωση. Στο ίδιο πνεύμα, πρόσφατα δημοσιεύματα μεταφέρουν πως η κατάργηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση αποκλιμάκωση τιμών στο ράφι, ενώ το θέμα έχει ήδη τεθεί σε συναντήσεις με το οικονομικό επιτελείο.
Στο διεθνές μέτωπο, οι τιμές των δύο βασικών ποικιλιών Arabica και Robusta κατέγραψαν έντονες διακυμάνσεις αλλά και ιστορικές κορυφές την τελευταία διετία. Στις αρχές του 2025 τα futures της Arabica άγγιξαν ιστορικά υψηλά σχεδόν στα 3,70 δολάρια ανά λίβρα, ενώ η Robusta ξεπέρασε τα 5.600 δολάρια/τόνο, υπό το βάρος προβλημάτων παραγωγής σε Βραζιλία και ιδιαίτερα σε Βιετνάμ. Παράγοντες όπως η ξηρασία, οι υπερβολικές βροχοπτώσεις, αλλά και οι κανονιστικές απαιτήσεις (όπως ο EUDR) τροφοδοτούν τις πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα. Τα μηνιαία δελτία του International Coffee Organization επιβεβαιώνουν την έντονη μεταβλητότητα του σύνθετου δείκτη τιμών το 2024–2025.
Στην εγχώρια αγορά, η επίπτωση μεταφέρεται ορατά στις τελικές τιμές. Ρεπορτάζ καταγράφουν αυξήσεις έως 31% σε προϊόντα καφέ και ροφήματα σε καφετέριες και σούπερ μάρκετ μέσα στο τελευταίο δωδεκάμηνο, με ενδεικτικό παράδειγμα τον freddo cappuccino που από τα 4,20 ευρώ ανέβηκε στα 5,50 ευρώ. Η κατάργηση του ΕΦΚ εκτιμάται ότι θα μπορούσε να ρίξει τις τιμές λιανικής τουλάχιστον κατά 10%, χωρίς βέβαια να αναιρεί άλλες συνιστώσες κόστους, όπως ενέργεια, μισθοδοσία και ενοίκια που πιέζουν την εστίαση.
Ως προς τα φορολογικά μεγέθη, ο ΕΦΚ στον καφέ αποδίδει περίπου 150 εκατ. ευρώ τον χρόνο κατά μέσο όρο από το 2017, με αθροιστικά έσοδα που προσεγγίζουν το 1,2 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι μια πλήρης κατάργηση θα άφηνε κενό στα δημόσια έσοδα, αν και θα μπορούσε να υπάρξει μερική αντιστάθμιση μέσω μεγαλύτερης βάσης ΦΠΑ από αυξημένο όγκο πωλήσεων ή από περιορισμό των κινήτρων για παραοικονομία. Ωστόσο, πρόκειται για εκτιμήσεις και η ακριβής καθαρή επίπτωση θα εξαρτηθεί από την τελική διαμόρφωση τιμών και την ελαστικότητα ζήτησης.
Η κατανάλωση καφέ στην Ελλάδα παραμένει ιδιαίτερα υψηλή και ανθεκτική. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία αγοράς, η συνολική εγχώρια κατανάλωση εκτιμάται σε 40,45 χιλ. τόνους για το 2023 και προβλέπεται να ξεπεράσει τους 41,08 χιλ. το 2024, περιλαμβάνοντας τόσο οικιακή όσο και επιτόπια κατανάλωση. Η διαχρονική «κουλτούρα καφέ» σε όλες τις ηλικιακές ομάδες σημαίνει ότι ακόμα και μικρές φορολογικές παρεμβάσεις μεταφράζονται γρήγορα σε επίπτωση στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου, ο καφές στην Ελλάδα υπάγεται σε εθνικό, μη εναρμονισμένο ΕΦΚ, κατοχυρωμένο στο άρθρο 53Α του ν. 2960/2001 και στις σχετικές κανονιστικές πράξεις. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση και η Βουλή έχουν την αρμοδιότητα να αναμορφώσουν τους συντελεστές ή και να καταργήσουν τον φόρο, σε αντίθεση με τους εναρμονισμένους σε επίπεδο ΕΕ ΕΦΚ που αφορούν αλκοόλ, ενεργειακά προϊόντα και καπνό. Επισήμως, οι ισχύοντες ελληνικοί συντελεστές είναι 3 €/κιλό για τον καβουρδισμένο, 2 €/κιλό για τον άψητο και 4 €/κιλό για τον στιγμιαίο ή τα παρασκευάσματα καφέ. Συνεπώς, νομικό εμπόδιο για μείωση ή κατάργηση δεν υφίσταται∙ το ζήτημα είναι καθαρά δημοσιονομικής πολιτικής και προτεραιοτήτων.
Με αυτά δεδομένα, το επιχείρημα υπέρ της μείωσης ή κατάργησης του ΕΦΚ εδράζεται στην εκτόνωση των πληθωριστικών πιέσεων σε ένα βασικό είδος καθημερινής κατανάλωσης, στην άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας επιχειρήσεων εστίασης και λιανικής.
Από την άλλη πλευρά, η απώλεια περίπου 150 εκατ. ευρώ ετησίως θα πρέπει να καλυφθεί είτε με ισοδύναμα μέτρα είτε μέσω της συνολικής υπεραπόδοσης εσόδων, ώστε να τηρηθούν οι δημοσιονομικοί στόχοι. Στο μεσοδιάστημα, μια ενδιάμεση λύση θα μπορούσε να είναι η στοχευμένη μείωση των συντελεστών στους πιο ευάλωτους κωδικούς (π.χ. αλεσμένος/στιγμιαίος για οικιακή χρήση), ώστε να περάσει μετρήσιμα στο καλάθι του νοικοκυριού, ή μια κλιμακωτή αποκλιμάκωση με ρήτρα επαναξιολόγησης.
Εν κατακλείδι, η κυβέρνηση μπορεί να νομοθετήσει μείωση ή και κατάργηση του ΕΦΚ στον καφέ, διότι πρόκειται για εθνικό, μη εναρμονισμένο φόρο. Η τελευταία διετία δείχνει ότι οι διεθνείς τιμές Arabica και Robusta εκτοξεύτηκαν λόγω κλιματικών και γεωπολιτικών παραγόντων, ενώ εγχώρια οι τελικές τιμές αυξήθηκαν αισθητά.
Σε κάθε περίπτωση, μια καλά σχεδιασμένη παρέμβαση στον ΕΦΚ, με ρεαλιστική πρόβλεψη για το δημοσιονομικό αντιστάθμισμα, θα μπορούσε να μειώσει άμεσα τις τιμές στο ράφι και να ελαφρύνει τον προϋπολογισμό των νοικοκυριών, χωρίς να διαταράξει τη δημοσιονομική ισορροπία.