Η συνάντηση μεταξύ του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στα περιθώρια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, είχε -όπως αναφέρουν πηγές του Τύπου- ένα μάλλον θετικό και εποικοδομητικό κλίμα.
Ο Ερντογάν, όπως είχε προαναγγελθεί, έθεσε με έμφαση τα ζητήματα των F-35 και F-16, προσπαθώντας να επαναφέρει τη συζήτηση για πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 ή την αγορά/αναβάθμιση F-16 από τις ΗΠΑ.
Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική πλευρά έθεσε ως όρους και άλλα ζητήματα, που φαίνεται να αντιπροσωπεύουν βασικές αμερικανικές προτεραιότητες και πιέσεις.
Μεταξύ των αμερικανικών θέσεων ήταν η αναφορά στη λειτουργία της Σχολής της Χάλκης, που αποτελεί διαχρονικό ζήτημα θρησκευτικής ελευθερίας και εκκλησιαστικής πολιτικής για την ορθόδοξη κοινότητα της Τουρκίας, η απαίτηση για απομάκρυνση της Τουρκίας από ρωσικά οπλικά συστήματα (ιδίως το S-400) ή η μετάβαση σε πιο φιλικές προς τη Δύση λύσεις, καθώς και η ενθάρρυνση της Τουρκίας να μειώσει ή να διακόψει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ένα δεύτερο σημαντικό θέμα που φαινόταν να απασχολεί έντονα ήταν η υπόθεση του HalkBank, η οποία συνδέεται με κατηγορίες ξεπλύματος χρήματος και παραβίασης των αμερικανικών κυρώσεων έναντι του Ιράν. Οι ΗΠΑ έχουν εγείρει ερευνητικές αξιώσεις και επιπλέον ενδείξεις διασυνδέσεων με το Ιράν σε σχέση με αυτό το τραπεζικό ίδρυμα.
Η τουρκική πλευρά, εκ των πραγμάτων, δεν μπορούσε να αγνοήσει αυτό το ζήτημα και ενδεχομένως να προσπάθησε να διαπραγματευτεί παραμέτρους ή περιορισμούς στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας.
Κατά τις δημόσιες δηλώσεις μετά τη συνάντηση, ο Ερντογάν έκανε λόγο για σημαντική πρόοδο και τόνισε ότι πολλά ζητήματα δεν έκλεισαν πλήρως, αλλά ότι υπήρξε κοινό έδαφος για συνέχιση των διαπραγματεύσεων.
Από αμερικανικής πλευράς, ο Τραμπ εξέφρασε την ελπίδα ότι θα μπορούσε να επιτραπεί στην Τουρκία να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35, εφόσον καλυφθούν οι προϋποθέσεις, και σημείωσε ότι θα ζητήσει από την Τουρκία να αποσύρει τις ρωσικές πηγές ενέργειας, όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Ωστόσο, δεν υπήρξε δημοσίως ανακοίνωση ότι έχουν συμφωνηθεί δεσμευτικά βήματα. Η επανένταξη στο πρόγραμμα F-35 αντιμετωπίζει νομικά και κοινοβουλευτικά εμπόδια στις ΗΠΑ, ενώ η αμερικανική πλευρά πιθανόν θα επιμείνει σε ελέγχους συμμόρφωσης, εγγυήσεις και όρους αναφορικά με την Τουρκία και τη σχέση της με τη Ρωσία.
Οι προοπτικές για την Τουρκία αλλά και για τις ΗΠΑ, μέσα από αυτό το σκηνικό, είναι σύνθετες και γεμάτες ρίσκα αλλά και ευκαιρίες. Η Τουρκία επιδιώκει να επανακτήσει ορισμένο τεχνολογικό, στρατιωτικό και πολιτικό κύρος μέσα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της σχέσης με τις ΗΠΑ. Μια επιτυχής συμφωνία με τις ΗΠΑ θα μπορούσε να προσφέρει στην Τουρκία πρόσβαση σε προηγμένα οπλικά συστήματα (F-35 και αναβαθμισμένα F-16) και να αποκαταστήσει κάποιες αμερικανικές επενδύσεις ή συνεργασίες.
Ταυτόχρονα, όμως, η Τουρκία θα πρέπει να απομακρυνθεί από ορισμένες εξαρτήσεις από τη Ρωσία τόσο στον τομέα της άμυνας όσο και στον τομέα της ενέργειας και να δεχθεί αμερικανικούς όρους συμμόρφωσης. Αν η Τουρκία αντισταθεί, τότε μια συμφωνία μπορεί να παραμείνει ευάλωτη ή με περιορισμένο περιεχόμενο.
Για τις ΗΠΑ, η επαναπροσέγγιση με την Τουρκία μπορεί να εκληφθεί ως στρατηγικό άνοιγμα προς τον ανατολικό ΝΑΤΟϊκό άξονα, ειδικά δεδομένης της γεωγραφικής θέσης της Τουρκίας, του ρόλου της στην ανατολική Μεσόγειο, στην κρίση στην Ουκρανία, αλλά και στη Μέση Ανατολή.
Αν οι ΗΠΑ καταφέρουν να δεσμεύσουν την Τουρκία σε όρους που περιορίζουν την επιρροή της Ρωσίας και να ενσωματώσουν την Τουρκία σε αμυντικά και ενεργειακά δίκτυα φιλικά προς τη Δύση, μπορεί να επωφεληθούν γεωπολιτικά. Ωστόσο, οι αμερικανικές εγχώριες πολιτικές δυνάμεις μπορεί να αντισταθούν σε εκπτώσεις ή αλλαγές που θεωρούν ότι υπονομεύουν την ασφάλεια ή τις κυρώσεις ειδικά για θέματα όπως η απόκτηση προηγμένων όπλων και η διαφάνεια στη χρήση κεφαλαίων.
Όσο για τις σχέσεις Ελλάδος Τουρκίας και Ελλάδος ΗΠΑ, μια πιθανή αμερικανοτουρκική συμφωνία θα μπορούσε να αλλάξει δυναμικές ισορροπίας στην περιοχή. Αν η Τουρκία εξασφαλίσει ισχυρότερη αμυντική θέση με αμερικανικά όπλα και ταυτόχρονα μειώσει την προσέγγιση με τη Ρωσία, τότε η Ελλάδα θα βρεθεί σε μια πιο ανταγωνιστική γειτονική στάση.
Σε κάθε περίπτωση, Η Ελλάδα θα χρειαστεί να ενισχύσει περαιτέρω τις δικές της συμμαχίες με ΗΠΑ και Ευρώπη και να αξιοποιήσει διεθνή θεσμικά όργανα για να διασφαλίσει ότι δεν θα παραβιάζονται τα δικαιώματά της στο Αιγαίο, τα θαλάσσια σύνορα και τα εναέριου χώρο.
Από την άλλη πλευρά, αν οι ΗΠΑ ανακτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στην Τουρκία και υπάρξει σύγκλιση αμερικανοτουρκικών θέσεων, η Αθήνα θα μπορούσε να διεκδικήσει ρόλο μεσάζοντα ή διαμεσολαβητή, αλλά επίσης θα πρέπει να διασφαλίζει ότι δεν θα απομονωθεί.
Συμπερασματικά, η Ελλάδα θα έχει συμφέρον να διατηρήσει ισχυρή θέση, να ενισχύσει την αποτρεπτική της ικανότητα και να αξιοποιήσει την θέση της στο ΝΑΤΟ ως σημαντικός εταίρος των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια.