Το πρόσφατο σκάνδαλο με την απάτη και τους εκβιασμούς στην Πολεοδομία της Ρόδου ήρθε να προστεθεί σε μια μακρά λίστα υποθέσεων που αποκαλύπτουν με τον πιο ωμό τρόπο τις διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Υπάλληλοι της υπηρεσίας, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, φέρονται να συμμετείχαν σε κύκλωμα που ζητούσε «φακελάκια» από πολίτες και επαγγελματίες για να προχωρούν φακέλους, να νομιμοποιούνται αυθαίρετα ή να κλείνουν τα μάτια σε παραβάσεις, ενώ χρησιμοποιούσαν ακόμη και εκβιαστικές μεθόδους. Η έκταση της διαφθοράς προκαλεί αποτροπιασμό αλλά και εύλογα ερωτήματα: πώς φτάσαμε ως εδώ και γιατί τέτοια φαινόμενα συνεχίζουν να ανθίζουν στην Ελλάδα του 2025;
Το πρόβλημα δεν είναι καινούριο. Στην Ελλάδα η διαφθορά στη δημόσια διοίκηση έχει βαθιές ρίζες και συχνά εκλαμβάνεται σχεδόν ως «αναγκαίο κακό» ή άτυπη προϋπόθεση για να προχωρήσει η δουλειά. Η αργή απονομή δικαιοσύνης, η έλλειψη εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου και η πολιτική κάλυψη σε ορισμένες περιπτώσεις, επιτρέπουν σε τέτοια κυκλώματα να δρουν ανεξέλεγκτα για χρόνια. Επιπλέον, ο φόβος των πολιτών να καταγγείλουν, η γραφειοκρατία και η πολυπλοκότητα των διαδικασιών ευνοούν τις σκιές και αποδυναμώνουν τη διαφάνεια.
Δυστυχώς η διαφθορά δεν είναι απλώς ένα ζήτημα διοικητικής ανεπάρκειας. Είναι πλήγμα για τη δημοκρατία και την ισονομία. Όταν ο πολίτης πρέπει να πληρώσει «κάτω από το τραπέζι» για μια νόμιμη υπηρεσία ή όταν ένας επιχειρηματίας που αρνείται να υποκύψει χάνει την άδεια ή το έργο, το κράτος χάνει την αξιοπιστία του. Δημιουργείται ένα διπλό σύστημα δικαίου: ένα για όσους έχουν μέσο ή χρήματα και ένα για τους υπόλοιπους. Η κοινωνική αδικία εντείνεται, η εμπιστοσύνη στο κράτος διαβρώνεται και η συμμετοχή στα κοινά μειώνεται. Με άλλα λόγια, η διαφθορά αποδυναμώνει τους θεσμούς από μέσα.
Η αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων απαιτεί μια πολύπλευρη και αποφασιστική προσέγγιση ως ακολούθως:
- Ψηφιοποίηση και διαφάνεια: Όσο λιγότερη προσωπική επαφή υπάρχει μεταξύ υπαλλήλου και πολίτη, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες διαφθοράς. Η πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών και η παρακολούθησή τους σε πραγματικό χρόνο αποτελούν βασικά εργαλεία.
- Ενίσχυση ελέγχων: Δημιουργία ανεξάρτητων και ισχυρών σωμάτων επιθεώρησης, με δυνατότητα αιφνίδιων και ουσιαστικών ελέγχων. Η Πολιτεία πρέπει να επενδύσει σε διαρκή επιμόρφωση των ελεγκτών και σε τεχνολογικά εργαλεία εντοπισμού παραβάσεων.
- Προστασία καταγγελλόντων: Οι whistleblowers πρέπει να προστατεύονται πραγματικά από το κράτος. Χωρίς αυτούς, οι περισσότερες υποθέσεις διαφθοράς δεν θα έβλεπαν ποτέ το φως της δημοσιότητας.
- Αξιολόγηση και κινητικότητα: Η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων πρέπει να είναι ουσιαστική και να έχει συνέπειες. Οι θέσεις ευθύνης δεν μπορεί να είναι μόνιμες ούτε κεκτημένες.
- Δικαιοσύνη με ταχύτητα και αυστηρότητα: Η παραδειγματική τιμωρία των ενόχων είναι απαραίτητη. Όσο οι ένοχοι παραμένουν ατιμώρητοι, το φαινόμενο θα επαναλαμβάνεται.
- Εκπαίδευση και κουλτούρα ακεραιότητας: Πρέπει να διαμορφωθεί μια νέα κουλτούρα εντός του δημοσίου που θα δίνει αξία στην ηθική, στην ευθύνη και στο καθήκον προς τον πολίτη. Η διαφθορά πρέπει να γίνει κοινωνικά και επαγγελματικά μη αποδεκτή.
Σε κάθε περίπτωση, το σκάνδαλο της Ρόδου δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Είναι σύμπτωμα ενός ευρύτερου και χρόνιου προβλήματος. Αν δεν υπάρξει μια ουσιαστική μεταρρύθμιση, βασισμένη στην πολιτική βούληση, την τεχνολογία, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, τέτοια φαινόμενα θα συνεχίσουν να υπονομεύουν το κράτος δικαίου και να ζημιώνουν ανεπανόρθωτα την ελληνική κοινωνία.