Η πρόσφατη ανακοίνωση μιας συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς για τον τερματισμό των εχθροπραξιών και την ανταλλαγή όλων των ομήρων, με σημαντική και αποφασιστική παρέμβαση των ΗΠΑ και του Προέδρου Τραμπ ως διαμεσολαβητή, αποτελεί ένα γεγονός με ορίζοντα ευρύτερων επιπτώσεων, τόσο για τη Γάζα όσο και για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η τελευταία αυτή εξέλιξη έχει τη δυνατότητα να ανοίξει ένα παράθυρο ελπίδας, αλλά ταυτόχρονα εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο μια πραγματικά βιώσιμη ειρήνη μπορεί να υλοποιηθεί.
Αρχικά, η συμφωνία σηματοδοτεί έναν σημαντικό σταθμό στην προσπάθεια να δοθεί ένα τέλος σε μια σύγκρουση που έχει κοστίσει σε χιλιάδες ζωές και έχει καταστρέψει υποδομές στη Λωρίδα της Γάζας. Το στοιχείο της επιστροφής όλων των ομήρων αποτελεί μια «συμβολική» νίκη και για το Ισραήλ, που υφίσταται τεράστιες πιέσεις από την κοινωνία του για τη διάσωση των αμάχων που κρατούνται.
Για τη Χαμάς, το να συμφωνεί σε μια τέτοια ανταλλαγή της δίνει, τουλάχιστον ρητορικά, την εικόνα ότι αντιστέκεται και ταυτόχρονα πως δεν μπορεί να αγνοήσει τις πιέσεις της διεθνούς κοινότητας. Ο ρόλος των ΗΠΑ και ειδικότερα του Προέδρου Τραμπ, ως βασικού εγγυητή και διαμεσολαβητή, ενισχύει τη σημασία της συμφωνίας και της διεθνούς υποστήριξης που θα χρειαστεί.
Στο ευρύτερο περιφερειακό σκηνικό, η συμφωνία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημείο εκκίνησης για μια αναδιάταξη ισορροπιών. Οι γειτονικές χώρες — Αίγυπτος, Κατάρ και Τουρκία — ως εγγυήτριες δυνάμεις, αναλαμβάνουν κρίσιμο ρόλο τόσο στη διασφάλιση της εφαρμογής της συμφωνίας όσο και στην παρακολούθηση της μετάβασης σε μια σταθερότερη κατάσταση.
Η εμπλοκή τους μπορεί να προσδώσει μεγαλύτερη νομιμοποίηση και να διευκολύνει τον διάλογο με τις άλλες αραβικές δυνάμεις, αλλά και με τις παγκόσμιες δυνάμεις, για να αποφευχθεί μια ευρύτερη κλιμάκωση. Εάν η συμφωνία τηρηθεί, κάτι που είναι μακράν πιο δύσκολο από το να υπογραφεί, μπορεί να δημιουργήσει ένα μοντέλο διαπραγμάτευσης και περιορισμένων σταδιακών βημάτων, το οποίο άλλες πυριτιδαποθήκες στην περιοχή θα παρακολουθούν με προσοχή.
Όμως, η πλέον κρίσιμη παράμετρος είναι το μέλλον της Γάζας: μπορούμε να μιλάμε για μακροχρόνια ειρήνη ή είναι πιθανό όλα να καταρρεύσουν; Η Γάζα αντιμετωπίζει σήμερα αφόρητη ανθρωπιστική καταστροφή, καθώς υποδομές έχουν καταστραφεί, η οικονομία έχει διαλυθεί, και το πλήγμα στην καθημερινότητα των πολιτών είναι ασύλληπτο.
Η συμφωνία δίνει τη δυνατότητα να εισρεύσουν ανθρωπιστικά αγαθά, να αρχίσουν οι πρώτες διαδικασίες ανοικοδόμησης και επιστροφής εκτοπισμένων, αλλά η σταθερότητα απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο: πολιτική διευθέτηση του καθεστώτος διακυβέρνησης, ασφάλεια και αποστρατικοποίηση ή ρύθμιση του ρόλου των ένοπλων οργανώσεων. Εάν η Χαμάς επιμείνει να διατηρεί ένοπλο σκέλος χωρίς να υποστεί σημαντικό περιορισμό, ή αν το Ισραήλ δεν δεσμευτεί σε σταθερή αποχώρηση και εγγύηση ασφάλειας, τότε η ειρήνη θα είναι εύθραυστη.
Επίσης, αν το διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον, όπως το Ιράν και η Hezbollah, προσπαθήσουν να επηρεάσουν ή να υπονομεύσουν τον νέο συμβιβασμό, η κατάσταση μπορεί να εκτραπεί πάλι σε βία.
Συμπερασματικά, η νέα συμφωνία έχει το πλεονέκτημα ότι δίνει μια ρεαλιστική παύση της βίας και ανοίγει τον δρόμο για την αποδέσμευση των ομήρων. Στο μέλλον εάν εφαρμοστεί συστηματικά με διεθνή και περιφερειακή εποπτεία, μπορεί η συμφωνία να αποτελέσει τη βάση για μια βαθμιαία μετάβαση προς κάποια μορφή ειρηνικής συνύπαρξης στη Γάζα.
Παρ’ όλα αυτά, η διατήρηση της συμφωνίας εξαρτάται όχι μόνο από την καλή θέληση, αλλά και από την ισορροπία δυνάμεων, την ασφάλεια, την οικονομική ανασυγκρότηση και το πολιτικό σχέδιο για το παλαιστινιακό ζήτημα. Αν όλοι οι εμπλεκόμενοι ενεργήσουν με συνέπεια και αποφασιστικότητα, η ειρήνη μπορεί να εγκαθιδρυθεί σε ένα μακροχρόνιο και διατηρήσιμο ορίζοντα.