ΗΜΙΑΓΩΓΟΙ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΕΣ ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΑΣΙΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ
Μια εμπορική συμφωνία με τις Φιλιππίνες δύσκολα θα άλλαζε μόνη της τον συσχετισμό ισχύος στην παγκόσμια οικονομία. Μπορεί όμως να δείξει προς ποια κατεύθυνση κινείται η Ευρώπη όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες υψώνουν δασμούς, η Κίνα ελέγχει κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και η Ρωσία παραμένει πηγή γεωπολιτικού κινδύνου. Η προκαταρκτική συμφωνία των Βρυξελλών με τη Μανίλα είναι μικρή σε μέγεθος, αλλά μεγάλη ως ένδειξη μιας νέας στρατηγικής διαφοροποίησης.
Τα επιβεβαιωμένα γεγονότα ανακοινώθηκαν στις 22 Σεπτεμβρίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Φιλιππίνες κατέληξαν σε ουσιαστική πολιτική συμφωνία για μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Δεν πρόκειται ακόμη για τελικό και κυρωμένο κείμενο. Οι διαπραγματευτές πρέπει να ολοκληρώσουν τις τεχνικές λεπτομέρειες και τη νομική επεξεργασία, πριν ακολουθήσουν η υπογραφή και οι διαδικασίες έγκρισης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί την επίσημη ολοκλήρωση στους επόμενους μήνες.
Οι αριθμοί εξηγούν το οικονομικό ενδιαφέρον. Προβλέπεται απελευθέρωση άνω του 94% των δασμολογικών γραμμών, που καλύπτουν περισσότερο από το 97% του διμερούς εμπορίου. Οι συναλλαγές αγαθών έφθασαν τα 17,6 δισ. ευρώ το 2025 και οι υπηρεσίες τα 10,3 δισ. το 2024. Η Ευρώπη εξάγει κυρίως μηχανήματα, μεταφορικό εξοπλισμό, φάρμακα και αγροδιατροφικά προϊόντα, ενώ εισάγει ημιαγωγούς, ολοκληρωμένα κυκλώματα και βιομηχανικά μηχανήματα. Η συμφωνία ανοίγει επίσης για πρώτη φορά τις κρατικές προμήθειες των Φιλιππίνων σε ξένους προσφέροντες.
Το εμπορικό σκέλος είναι μόνο η επιφάνεια. Η συμφωνία περιλαμβάνει κανόνες για ψηφιακές συναλλαγές, πνευματική ιδιοκτησία, ενέργεια, πρώτες ύλες και προστασία σχεδόν 200 ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων. Παράλληλα, ενσωματώνει δεσμεύσεις για ανθρώπινα δικαιώματα, τη Συμφωνία των Παρισίων και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αυτή η αρχιτεκτονική έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή οι προηγούμενες συνομιλίες είχαν παγώσει το 2017, εν μέσω ευρωπαϊκών ανησυχιών για το ιστορικό ανθρωπίνων δικαιωμάτων της τότε κυβέρνησης Ντουτέρτε, και επανεκκίνησαν μόλις τον Μάρτιο του 2024.
Η ανάλυση αρχίζει από την επιλογή της γεωγραφίας. Οι Φιλιππίνες έχουν πληθυσμό άνω των 110 εκατομμυρίων και βρίσκονται στον πυρήνα της νοτιοανατολικής Ασίας, μιας περιοχής που συνδέει παραγωγικές αλυσίδες, θαλάσσιες οδούς και τεχνολογική μεταποίηση. Για την Ευρώπη, η πρόσβαση σε έναν προμηθευτή ηλεκτρονικών και ημιαγωγών μειώνει τη μονομερή έκθεση στην Κίνα. Για τη Μανίλα, η ευρωπαϊκή αγορά και οι επενδύσεις προσφέρουν αντίβαρο στην οικονομική βαρύτητα του Πεκίνου και στη μεταβλητότητα της αμερικανικής πολιτικής.
Υπάρχει όμως απόσταση ανάμεσα στη διπλωματική ανακοίνωση και στο οικονομικό αποτέλεσμα. Η κατάργηση δασμών δεν δημιουργεί αυτομάτως νέες αλυσίδες παραγωγής. Χρειάζονται υποδομές, σταθεροί κανόνες, τελωνειακή αποτελεσματικότητα και επενδύσεις σε δεξιότητες. Οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις βιωσιμότητας μπορούν να αναβαθμίσουν τα πρότυπα, αλλά και να αυξήσουν το κόστος συμμόρφωσης για μικρότερες επιχειρήσεις. Επιπλέον, η πολιτική έγκριση μπορεί να καθυστερήσει αν οι τεχνικές λεπτομέρειες ή οι ευαισθησίες γύρω από τη γεωργία, τα δεδομένα και τα εργασιακά δικαιώματα αποδειχθούν δυσκολότερες από τη συμφωνία επί των αρχών.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη δεν βρήκε στις Φιλιππίνες υποκατάστατο ούτε των Ηνωμένων Πολιτειών ούτε της Κίνας. Βρήκε όμως ένα ακόμη κομμάτι ενός δικτύου που μοιράζει καλύτερα τον κίνδυνο. Αν η συμφωνία ολοκληρωθεί με εφαρμόσιμους κανόνες και πραγματικές επενδύσεις, θα λειτουργήσει ως εμπορικό αντίβαρο σε έναν κόσμο όπου η εξάρτηση από μία μεγάλη δύναμη κοστίζει ολοένα περισσότερο. Η στρατηγική αυτονομία δεν χτίζεται με μία θεαματική συμφωνία, αλλά με πολλές αξιόπιστες πόρτες που παραμένουν ανοιχτές.