ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ
Έξι κοντέινερ με κινεζικά προϊόντα φθάνουν στην Ευρώπη για κάθε ένα που ταξιδεύει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η εικόνα, την οποία έδωσε στη δημοσιότητα το Ευρωπαϊκό Εμπορικό Επιμελητήριο στην Κίνα, δεν περιγράφει απλώς μια ανισορροπία στα λιμάνια. Συμπυκνώνει το βασικό οικονομικό πρόβλημα στις σχέσεις Πεκίνου και Βρυξελλών: η Κίνα παράγει πολύ περισσότερο από όσο καταναλώνει και η Ευρώπη απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς.
Τα επιβεβαιωμένα στοιχεία είναι εντυπωσιακά. Σύμφωνα με τους Financial Times, η Κίνα αντιπροσωπεύει πλέον το 40% των παγκόσμιων εξαγωγών με κοντέινερ, με το μερίδιό της να έχει αυξηθεί κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε εννέα μήνες. Από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο του 2026, το κινεζικό εμπορικό πλεόνασμα έφθασε τα 805,5 δισ. δολάρια και κινείται προς νέο ρεκόρ, μετά τα περίπου 1,2 τρισ. δολάρια του 2025.
Η εξήγηση δεν βρίσκεται μόνο στην ανταγωνιστικότητα των κινεζικών εργοστασίων. Η επίμονη αδυναμία της εγχώριας ζήτησης, η κρίση των ακινήτων και η υψηλή αποταμίευση περιορίζουν τις εισαγωγές, ενώ οι επενδύσεις στη μεταποίηση συνεχίζουν να αυξάνουν την παραγωγική δυνατότητα. Όταν η εσωτερική αγορά δεν καταναλώνει το προϊόν, η εξαγωγή γίνεται βαλβίδα ανάπτυξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κινεζικό αγαθό είναι επιδοτούμενο ή αθέμιτα τιμολογημένο. Σημαίνει όμως ότι το συνολικό μοντέλο μεταφέρει την πίεση προσαρμογής στους εμπορικούς εταίρους.
Η Ευρώπη θεωρεί πλέον την ανισορροπία πολιτικά μη βιώσιμη. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι το έλλειμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Κίνα έφθασε περίπου το ένα δισ. ευρώ ημερησίως το 2025 και προειδοποίησε για έναν δεύτερο κινεζικό κραδασμό στη βιομηχανία. Οι Βρυξέλλες έχουν ήδη χρησιμοποιήσει δασμούς στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και εξετάζουν αυστηρότερα εργαλεία για κρατικές επιδοτήσεις, δημόσιες προμήθειες και κρίσιμες πρώτες ύλες.
Το Πεκίνο απορρίπτει την κατηγορία ότι εξάγει πλεονάζουσα παραγωγή και αντιτείνει ότι οι κινεζικές επιχειρήσεις κερδίζουν λόγω κόστους και τεχνολογίας. Στις 21 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι κάλεσε την Ευρώπη να αποφύγει έναν εμπορικό πόλεμο. Η δήλωση δείχνει ότι και οι δύο πλευρές γνωρίζουν το κόστος της σύγκρουσης. Η Ευρώπη εξαρτάται από κινεζικές μπαταρίες, ηλεκτρονικά και σπάνιες γαίες, ενώ η Κίνα χρειάζεται την ευρωπαϊκή αγορά και τεχνογνωσία.
Η ανάλυση αρχίζει πέρα από το εμπορικό ισοζύγιο. Ένα έλλειμμα δεν αποτελεί από μόνο του οικονομική αποτυχία, εφόσον οι εισαγωγές μειώνουν τις τιμές ή ενισχύουν την παραγωγικότητα. Γίνεται όμως στρατηγικός κίνδυνος όταν συνοδεύεται από ασύμμετρη πρόσβαση στην αγορά, εξάρτηση σε κρίσιμα υλικά και απώλεια παραγωγικής ικανότητας. Το άδειο κοντέινερ που επιστρέφει αυξάνει επίσης το κόστος της εφοδιαστικής και υπενθυμίζει ότι οι εμπορικές ροές δεν ισορροπούν αυτόματα.
Το συμπέρασμα είναι ότι οι έξι κινεζικές εξαγωγές για κάθε μία ευρωπαϊκή δεν διορθώνονται μόνο με δασμούς. Η Κίνα χρειάζεται ισχυρότερη κατανάλωση και ουσιαστικότερο άνοιγμα της αγοράς της. Η Ευρώπη χρειάζεται επενδύσεις, φθηνότερη ενέργεια, ενιαία κεφαλαιαγορά και ταχύτερη καινοτομία. Διαφορετικά, τα κοντέινερ θα συνεχίσουν να μεταφέρουν όχι μόνο προϊόντα, αλλά και πολιτική ένταση από το ένα λιμάνι στο άλλο.