Μετά από μία δεκαετία ηγεσίας που σημάδεψε τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ο Πάπας Φραγκίσκος άφησε την τελευταία του πνοή, αφήνοντας πίσω του ένα πνευματικό και πολιτικό κενό, αλλά και ένα ερωτηματικό για το μέλλον του Βατικανού. Ο Αργεντινός Ποντίφικας, ο πρώτος Πάπας από τη Λατινική Αμερική, υπήρξε μία μορφή που συνδύαζε τον θεολογικό λόγο με κοινωνικές, οικολογικές και πολιτικές παρεμβάσεις, διαμορφώνοντας μία νέα εικόνα για τον ρόλο της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο.
Μετά τον θάνατο του Πάπα, το Βατικανό εισέρχεται στη λεγόμενη «Sede Vacante» (χηρεία του Αποστολικού Θρόνου). Η διαδικασία εκλογής νέου Πάπα θα ενεργοποιηθεί από το Κολέγιο των Καρδιναλίων, με τους εκλέκτορες – κάτω των 80 ετών – να συγκεντρώνονται στην Καπέλα Σιστίνα για το Κονκλάβιο. Σε μία διαδικασία που συνδυάζει μυστικότητα, συμβολισμό και τελετουργία, οι καρδινάλιοι καλούνται να εκλέξουν τον επόμενο Ποντίφικα με πλειοψηφία δύο τρίτων.
Ο λευκός καπνός από την καμινάδα της Καπέλα Σιστίνα θα σημάνει την εκλογή, αλλά και την έναρξη μιας νέας κατεύθυνσης για τον καθολικό κόσμο. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχιστεί η γραμμή του Φραγκίσκου ή αν θα δούμε μία στροφή προς πιο συντηρητικές ή πιο φιλελεύθερες κατευθύνσεις.
Πιο συγκεκριμένα, ο Πάπας Φραγκίσκος υπήρξε ένας Πάπας της πράξης, της απλότητας, της επαναπροσέγγισης με τον σύγχρονο άνθρωπο. Έθεσε ως προτεραιότητα τη φτώχεια, την περιβαλλοντική κρίση, την ανισότητα και τη μετανάστευση. Με το ιστορικό του έγγραφο Laudato Si’, έθεσε το οικολογικό ζήτημα στην καρδιά της πνευματικότητας. Μάλιστα, προσπάθησε να ανοίξει διάλογο για τη θέση των γυναικών στην Εκκλησία, να δείξει μεγαλύτερη αποδοχή για την LGBTQ+ κοινότητα και να καταπολεμήσει τα σκάνδαλα παιδεραστίας.
Ωστόσο, πολλά έμειναν ημιτελή όπως η ριζική μεταρρύθμιση της Ρωμαϊκής Κουρίας, η υλοποίηση ουσιαστικών αλλαγών στον ρόλο των λαϊκών πιστών αλλά και η επαναπροσέγγιση με την παραδοσιακή πτέρυγα της Εκκλησίας. Γενικά, η μεταρρύθμιση της διοίκησης του Βατικανού και η εξάλειψη της διαφθοράς έμειναν ημιτελείς ή συνάντησαν εσωτερική αντίσταση.
Ο Φραγκίσκος δεν υπήρξε απλώς πνευματικός ηγέτης αλλά και παγκόσμιος παίκτης. Στο προσκήνιο της διεθνούς σκηνής, λειτούργησε ως διαμεσολαβητής στην Κούβα, σχολίασε τις κρίσεις στη Συρία, στην Ουκρανία και στο Μεταναστευτικό, ενώ άσκησε έντονη κριτική στον ανεξέλεγκτο καπιταλισμό. Η παγκόσμια φωνή του Πάπα είχε ηθικό κύρος.
Ιδιαίτερη ήταν η προσέγγισή του προς την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η ιστορική του συνάντηση με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ιερουσαλήμ και οι επαναλαμβανόμενες εκκλήσεις για ενότητα σηματοδότησαν ένα άνοιγμα που είχε δεκαετίες να φανεί. Αν και το πλήρες σχίσμα δεν έχει γεφυρωθεί, ο Φραγκίσκος άνοιξε δρόμους επικοινωνίας και αλληλοκατανόησης.
Σε κάθε περίπτωση, η εκλογή του επόμενου Πάπα είναι κάτι περισσότερο από μία εσωτερική εκκλησιαστική υπόθεση. Είναι μία παγκόσμια επιλογή με θρησκευτικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές προεκτάσεις. Ένας Πάπας από την Αφρική ή την Ασία θα μπορούσε να μετατοπίσει το επίκεντρο της Εκκλησίας στον Παγκόσμιο Νότο. Αντιθέτως, μία επιλογή από την Ευρώπη ίσως σηματοδοτήσει επιστροφή σε πιο παραδοσιακές γραμμές.
Το μέλλον του διαλόγου με την Ορθοδοξία, η στάση απέναντι στη Δύση και την Ανατολή, αλλά και η αντιμετώπιση των σύγχρονων ηθικών και κοινωνικών προκλήσεων, θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από το ποιος θα καθίσει στον θρόνο του Αγίου Πέτρου.
Συμπερασματικά. ο Πάπας Φραγκίσκος φεύγει από τη ζωή, αλλά μένει στην Ιστορία ως ο Πάπας της ελπίδας, της ευαισθησίας και της τόλμης. Η νέα εποχή που ανοίγει με την εκλογή του διαδόχου του δεν αφορά μόνο 1,3 δισεκατομμύρια καθολικούς, αλλά ολόκληρο τον πλανήτη που παρακολουθεί με ενδιαφέρον -και αγωνία- τη συνέχεια. Ο καθολικισμός, από τον 21ο αιώνα και έπειτα, είναι αναγκασμένος να κοιτάξει πέρα από το παρελθόν και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του στον κόσμο.